Vitamina A: se ciapà a stomego vodo, łe vitamine łe vien butàe fora dałe feci prima che el corpo łe posa assorbir e dopararle. Łe vitamine sołubiłi in grassi, come ła vitamina A, łe ga da desfarse nel grasso pa esar assorbìe dała mucosa gastrointestinałe. Par cui, i ga da esar ciapài dopo i pasti pa vér un assorbimento pì conpleto.
Łe sèłułe epiteliali dei veci łe se daneja fasilmente, e ła so resistensa ła xe rełativamente basa. Ła funsion prinsipałe deła vitamina A xe queła de mantegner ła cresita de varie cełułe epiteliali; par cui, xe necesaria na integrasion de vitamina A. Oltre a ciapàr un fià dal magnar (come carote, prodoti latieri, ovi, figà animałe, verdure verde scuro e prodoti latieri), łe capsułe de vitamina A łe pol esar ciapàe separae, na capsula na volta al dì, co 25.000 IU, de tanto in tanto.
Vitamina C: ła xe na vitamina estremamente dełicada, sołubiłe in aqua. Łe so proprietà łe xe tanto instabiłi, e el vien desfà fasilmente da l’osidasion. El corpo umàn no’l pol sintetixar ła vitamina C e el ga da ciapàrla dal magnar. Par cui, bisogna far atension quando se magna e se cuxina ła vitamina C. Ła vitamina C ła xe susetibiłe a danegiar da l’acua, el całor, ła luce, l’osìgeno e el fumo. Bagnarse in aqua, cuxinare o ła łuxe direta del sol pol desfar in modo significativo ła vitamina C. In pì, fumar na soła sigareta el sbasa 25 mg de vitamina C, e magnar 100 mg de magnar frito el sbasa anca 25 mg de vitamina C
.
Vitamina E: un nutriente esensiałe pa el corpo umàn, tante persone łe ciapa regołarmente integratori de vitamina E. Tutavia, un studio recente el mostra che l’abuso de vitamina E no l’è soło ineficace ma el sbasa ła vita e el sbasa co łe farmaci che sbasa el cołesteroło.
I ricercatori de l’Università de Tel Aviv in Israełe i ga publicà un studio inte l’ultimo nùmaro deła rivista americana *Arteriosclerosis, Thrombosis & Vascular Biology* [7], che el ga seguìo 300.000 persone dai Stati Uniti, Europa e Israełe, confrontando quei che i ga ciapà vitamina E co quei che no i ło ga ciapà. I risultati ga mostrà che el primo el gaveva quasi quatro ani de vita de quałità in manco del secondo.
Cuałi xe pieni de vitamina E?
El cosid-ciamà "qualità-anno de vita ajustà" (QLAC) el converte el numaro de ani de sopravivensa co diverse quałità de vita nel numaro equivałente de ani de sopravivensa in sałute perfeta. El xe un conceto doparà pa vałutàr el grado de canbiamento neła quałità e neła quantità de vita portà dal tratamento e dała sanità. Tutavia, i ricercatori i fa notare che questo no vol dir che tuti quei che ciapa integratori de vitamina E i vivarà quatro mesi de manco. Studi precedenti ga anca catà che i integratori de vitamina E no soło no i prevénte serte małatie, ma i pol anca conflitar co farmaci che sbasa el cołesteroło. I ricercatori dise che se se pol otegner bastansa vitamina E dal magnar, no ghe xe bisogno de integrar.
Vitamina B6: ciapàr in modo sbalià alte dosi de piridossina (2-6g al dì pa 2-40 mesi) par via del stress premestruałe pol causar atassia sensoriałe progresiva e grave indebołimento del posisionamento dei arti inferiori e deła sensasion dełe vibrasion, co poco inpato sul toco, ła tenperadura e ła sensasion del dołor. I sistemi nervoso motori e centrałi no i xe danegiài. El recupero dopo vér fermà ła piridossina el xe tanto lento, e serti pasienti i se recupera soło in parte. Łe vitamine anticancro łe xe conponenti de vari tesuti del corpo umàn e no łe dà energia. L’asunsion masa granda no ła xe bona pa’l corpo, e serti i pol anca far vegner fora efeti cołaterałi o morte.