Łe vitamine, dełe volte trasliterae come vitamine, łe xe un termine spesifego in nutrision. I se riferise a na serie de conposti organici e i xe na clase de trace sostanse organiche necesarie par i omani e i animałi par mantegnir łe funsion fisiołogiche normałi. Ła major parte no ła pol esar prodota da l’organismo steso e ła ga da esar otegnùa dal magnar. Soło pochi i pol esar sintetixài nel corpo o prodoti da microorganismi intestinałi. I ga un ruoło inportante neła cresita, nel metabołismo e nel sviłupo dei eseri umani e i xe uno dei sie nutrienti prinsipałi (carboidrati, grasi, proteine, minerałi, vitamine e aqua). Łe vitamine no łe partesipa a ła formasion de łe cełułe umane o łe fornise energia al corpo, ma łe partesipa a łe reasion biochimiche nel corpo e łe regoła łe funsion metabołiche del corpo. Se l’asunsion de vitamine no ła xe bastansa, el portarà a un sbałanso nel metabołismo umàn, co un diminusion de l’imunità e causando na “mancansa de vitamine”. Ła mancansa de vitamine primaria ła pol esar causà da un consumo insufisente par via de mancansa de vitamine nel magnar o da un consumo ridoto.
Ła mancansa secondaria de vitamine ła pol esar causà da na diminusion deła capacità del corpo de assorbir vitamine, da un aumento del bisogno de vitamine o da interferense de serte medesine. Łe vitamine łe xe na fameja granda, co dexene conosùe al momento. I pol esar divixi in do categorie prinsipałi: sołubiłi in grasi e in aqua-sołubiłi. Łe vitamine sołubiłi in aqua łe xe fasilmente sołubiłi in aqua ma no in solventi organici non-połari. Dopo l’assorbimento, pochissimo vien immagazinà nel corpo, co l’exceso che vien butà fora co l’urina. Łe vitamine sołubiłi in grasi łe xe fasilmente sołubiłi in solventi organici non-połari ma no in aqua. I pol esar assorbii dal corpo insieme ai grassi e i se rancura nel corpo, co un baso taso de escresion. Ogni vitamina de sołito ła ga tante reasion, quindi ła major parte dełe vitamine łe ga tante funsión. Łe vitamine A, D, E e K łe xe vitamine sołubiłi in grasi, mentre łe vitamine B e C łe xe vitamine sołubiłi in aqua-. Serte sostanse łe xe chimicamente simiłi a serte vitamine e łe pol esar convertìe in vitamine co senplisi reasion metabołiche. Ste sostanse łe xe ciamae provitamine. Par exénpio, el carotene el pol esar convertìo in vitamina A; El 7-deidrocołesteroło el pol esar convertìo in vitamina D3, ma questo el ga bisogno de tante reasion metabołiche conplese. El triptofano, un conponente de l’àsido nicotinico, no’l pol esar considerà un provitamin.