Aminoacidi esensiałi: i xe aminoacidi che el corpo umàn (o altri vertebrati) no i pol sintetixar in modo autonomo o el cui taso de sintexi el xe distante da sodisfare i bixogni del corpo e i ga da esar fornìi da magnar esterno. El bisogno de aminoacidi esensiałi pa i adulti el xe del 20% al 37% del bisogno de proteine. Ghe ne xe 8 tipi, e łe so funsión łe xe come segue:
Lisina: ła juta el sviłupo del serveło, ła xe un conponente del figà e deła vesciga, ła juta el metabołismo dei grassi, ła regoła ła giàndoła pineałe, ła giàndoła mamaria, el corpo luteo e l’ovario, e ła prevénte ła dexenerasion cełułare;
Triptofano: El juta ła produsion de sugo gastrico e pancreatico;
Fenilalanina: ła partesipa a l’eliminasion deła perdita deła funsion dei reni e deła vejiga;
Metionina: Partesipa a ła conpoxision de l'emoglobina, dei tesuti e del siero, e ła ga ła funsion de promovare ła milsa, el pancreas e ła linfa;
Treonina: ła ga ła funsion de convertir serti aminoacidi pa otegnìr l’equilibrio;
Isoleucina: Partecipa a ła regołasion e al metabołismo del timo, deła milsa e deła giàndoła pituitaria;
Leucina: ła equiłibra l’isoleucina;
Valina: Agisce sul corpo luteo, la ghiandola mamaria e l'ovario. Aminoacidi semi-esensiałi e condisionalmente esensiałi: i aminoacidi che el corpo umàn el pol sintetixar ma de sołito no i pol sodisfare i bisogni normałi i xe ciamài aminoacidi semi-esensiałi o condisionalmente esensiałi. Questi i xe soratuto arginina e istidina, che i xe aminoacidi esensiałi durante ła cresita infantiłe. El bisogno del corpo umàn de aminoacidi esensiałi el sbasa co l’età, co na diminusion significativa nei adulti rispeto ai bocia. Łe so funsión łe xe łe seguenti:
Arginina: i preparati de conposti de arginina e de acido desossicolico (minoxalina) i xe farmaci boni pa tratar ła sifilide, l’ittero virałe, ecc.
Istidina: Pò essere doprada come reagente biochimico e agente farmaceutico, e usata anche nel tratamento de le malatie del cuor, l'anemia, l'artrite reumatoide, ecc.
Aminoacidi non-esensiałi: i xe aminoacidi che i eseri umani (o altri vertebrati) i pol sintetixar da semplici precursori e no i ga bisogno de otegnerli dal magnar. Exénpi i xe ła glicina e l’alanina.